Giriş ve Sorunun Tespiti
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS), motorlu bir aracın işletilmesi neticesinde üçüncü kişilerin uğradığı bedensel zararlar ile maddi zararları güvence altına alan zorunlu bir zarar sigortası türüdür. Trafik kazalarından kaynaklanan cismani zarar (ölüm veya yaralanma) sebebiyle açılan maddi tazminat davalarında uyuşmazlığın esasını çoğunlukla destekten yoksun kalma ve sürekli/geçici iş göremezlik tazminatlarının hesabı oluştursa da, hükmedilecek fer’i nitelikteki faizin türü ve başlangıç tarihi uygulamada en sık hataya düşülen ve istinaf/temyiz incelemelerine konu olan usul ve esas sorunlarındandır.
Zarar gören davacının tacir olmaması, olayın temelinde bir haksız fiil bulunması ve davalılar arasında haksız fiil faili (sürücü), tehlike sorumlusu (işleten) ile sözleşmesel teminat veren sigorta şirketinin müteselsilen yer alması, hangi borçlu yönünden hangi faiz türünün (yasal faiz veya avans faizi) uygulanacağı sorununu doğurmaktadır.
Sigorta Şirketinin Ticari İş Niteliği ve Uygulanacak Faiz Türü
Türk Ticaret Kanunu m. 3 uyarınca, bu Kanunda düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari işlerdendir. TTK m. 19/1 gereğince de bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır. Anonim şirket şeklinde kurulan sigorta şirketleri tacir olup ZMSS poliçeleri düzenlemek ve bu poliçeler kapsamında doğan riziko tazminatlarını ödemek sigorta şirketinin doğrudan ticari işletmesiyle ilgili bir faaliyettir.
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 2/2 hükmü, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranının kanuni faizden fazla olması durumunda, taraflar arasında sözleşme olmasa dahi ticari işlerde temerrüt faizinin bu oran üzerinden (avans faizi olarak) talep edilebileceğini açıkça düzenlemektedir.
Bu çerçevede sigorta şirketinin ZMSS poliçesinden kaynaklanan tazminat borcu ticari bir borçtur. Zarar görenin tüketici veya tacir olmayan bir gerçek kişi olması yahut borcun kaynağında trafik kazası gibi bir haksız fiilin bulunması, sigorta şirketinin sorumluluğunun ticari niteliğini ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla, ZMSS poliçesini düzenleyen sigorta şirketi yönünden hükmedilecek temerrüt faizi türü avans faizi (ticari temerrüt faizi) olmalıdır.
Müteselsil Sorumlular Bakımından Faizin Ayrıştırılması İlkesi
Trafik kazalarından doğan cismani zararlar sebebiyle açılan davalar kural olarak sürücü, işleten ve ZMSS sigortacısına karşı birlikte (müteselsilen) ikame edilmektedir. Bu davalarda hüküm kurulurken davalıların hukuki statülerine göre faiz türünün ayrıştırılması zorunludur:
- Sigorta Şirketi: İşin ticari işletmesi kapsamında olması sebebiyle sorumluluğu poliçe limiti dahilinde doğrudan avans faizine tabidir.
- İşleten ve Sürücü: Kazaya karışan aracın ticari bir araç olmaması (hususi binek araç olması) ve işleten ile sürücünün tacir sıfatını taşımaması hâlinde, haksız fiil sorumluları yönünden işletilecek faiz türü 3095 sayılı Kanun m. 1 gereğince yasal faizdir. Ancak kazaya karışan araç bir kamyon, çekici, ticari taksi veya otobüs gibi ticari mahiyette bir araç ise ya da işleten tacir sıfatını haiz bulunuyorsa, işleten bakımından da avans faizine hükmedilebilir.
Mahkemece veya tahkim hakem heyetince bu ayrım gözetilmeksizin, tüm davalılar yönünden toptancı bir yaklaşımla yasal faize veya avans faizine hükmedilmesi bozma nedenidir. Hüküm fıkrasında, tazminatın işleten ve sürücüden yasal faiziyle, davalı sigorta şirketinden ise poliçe teminat limitiyle sınırlı olmak üzere avans faiziyle tahsiline karar verilmelidir.
Sigortacının Temerrüt Tarihi ve Faiz Başlangıcı
Zarar verenin (sürücü ve işleten) temerrüdü haksız fiilin gerçekleştiği kaza tarihinde başlar. Buna karşılık, akdi teminat sorumluluğu üstlenen sigortacının temerrüdü kaza tarihinde değil, mevzuatta öngörülen başvuru ve inceleme sürecinin tamamlanmasıyla gerçekleşir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 99/1 uyarınca sigortacılar, hak sahibinin genel şartlarla belirlenen belgeleri sigortacıya ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde teminat sınırları dahilindeki tutarları ödemekle yükümlüdür. 14 Bu sürenin geçmesiyle sigortacı temerrüde düşer. Paralel bir düzenleme olarak 6102 sayılı TTK m. 1427/2 ve m. 1427/4 hükümleri gereğince tazminat borcu muaccel olunca, sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşmektedir.
Buna göre temerrüt ve faiz başlangıcı:
- Dava veya tahkim öncesinde mevzuata uygun belgelerle sigortacıya başvurulmuş ve 8 iş günlük süre dolmuşsa, bu sürenin bittiği tarihten,
- Dava öncesinde geçerli bir temerrüt ihtarı veya usulüne uygun başvuru bulunmuyorsa, dava tarihinden (kısmi/belirsiz alacak ıslahı söz konusu ise sigortacı yönünden temerrüt durumuna göre dava veya ıslah tarihinden) itibaren başlatılır.
Taleple Bağlılık İlkesi (HMK m. 26)
Avans faizinin uygulanabilmesi için davacı tarafın dava dilekçesinde faiz talebini açıkça belirlemesi gerekir. HMK m. 26 uyarınca hâkim tarafların talep sonuçlarıyla bağlı olup fazlasına karar veremez. Davacı vekili dilekçesinde yalnızca “yasal faiz” talebinde bulunmuşsa, mahkemenin resen avans faizine hükmetmesi mümkün değildir. Davacı “ticari faiz”, “avans faizi” veya “yasal faizden az olmamak üzere ticari/avans faizi” talep etmiş ise sigortacı yönünden avans faizine hükmedilmelidir.
Güncel Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihadı uyarınca, ZMSS sigortacısının cismani zarardan kaynaklanan tazminat borcunda avans faizine tabi tutulması kanuna uygun bulunmaktadır. Nitekim Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/10539, K. 2025/14664, T. 27.10.2025 sayılı ilamında, trafik kazasında yaralanma sebebiyle açılan davada yerel mahkemece davalı sigorta şirketi aleyhine dava tarihinden itibaren poliçe limitiyle sınırlı olarak avans faizi ile tahsil kararı verilmiş; sigorta şirketinin yasal faiz uygulanması gerektiği yönündeki temyiz itirazları reddedilerek karar onanmıştır.
Sonuç
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısına karşı açılan cismani zarar tazminatı davalarında, sigorta şirketinin tacir sıfatı ve borcun ticari işletmesini ilgilendirmesi nedeniyle talep bulunması kaydıyla uygulanacak faiz türü avans faizidir (ticari temerrüt faizi); buna karşılık ticari nitelik taşımayan haksız fiil sorumluları (sürücü ve özel işleten) aleyhine kural olarak yasal faize hükmedilerek sorumluluklar arasında faiz türü bakımından tefrik yapılmalıdır.