GİRİŞ VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE
Bilişim teknolojilerinin, internet altyapısının ve taşınabilir akıllı cihazların gelişim göstermesi, kitle iletişimini ve bilgiye erişimi kolaylaştırdığı gibi, çocukların cinsel sömürüsünü konu alan materyallerin üretilmesi, dolaşıma sokulması, depolanması ve tüketilmesine ilişkin ceza hukuku uyuşmazlıklarını da artırmıştır. Ceza hukuku doktrininde ve uluslararası sözleşmelerde “çocuk pornografisi” veya “çocukların cinsel istismarını içeren materyaller” olarak nitelendirilen bu ürünler, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) sistematiğinde TCK m. 226 başlığı altında “Müstehcenlik” suçu kapsamında düzenlenmiştir.
Suçun koruduğu hukuki değer temel olarak genel ahlak, kamu sağlığı ve en önemlisi çocukların bedensel, ruhsal ve cinsel dokunulmazlıkları ile üstün yararlarıdır. Kanun koyucu, çocukların cinsel sömürü aracı haline getirilmesini önlemek amacıyla, yalnızca bu materyalleri üreten veya yayanları değil; kişisel kullanım saikiyle dahi olsa elinde bulunduran, depolayan veya sisteme sokan failleri de yaptırıma bağlamıştır. Ancak uygulamada; internet tarayıcıları üzerinden gerçekleştirilen salt izleme (streaming) eylemleri ile kasten indirme ve depolama fiilleri arasındaki teknik ve hukuki sınırlar, kapalı devre mesajlaşma ile sosyal medya platformlarında yapılan paylaşımlar arasındaki tipiklik farkları ve mahkûmiyet halinde uygulanacak infaz rejiminin niteliği hususlarında ciddi tereddütler yaşanmaktadır. İşbu çalışmada; anılan eylemler maddi ceza hukuku, adli bilişim incelemeleri ve ceza infaz hukuku ekseninde incelenecektir.
TCK M. 226 KAPSAMINDA SUÇ TİPLERİ VE SEÇİMLİK HAREKETLER
Çocukların kullanıldığı müstehcen içeriklere ilişkin cezai sorumluluk, 5237 sayılı TCK m. 226/3 hükmünde iki ayrı suç tanımı ve kademeli yaptırım sistemiyle vücut bulmuştur.
Maddenin birinci cümlesinde, müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünlerin üretiminde çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri kullanan fail hakkında 5 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Bu fıkrada yer alan “temsili çocuk görüntüleri veya çocuk gibi görünen kişiler” ibaresi, gerçek bir çocuğun doğrudan istismar edilmediği ancak bilgisayar destekli animasyon, çizim veya montaj yoluyla üretilen sanal içerikleri de suç kapsamına dahil ederek koruma alanını genişletmiştir.
Maddenin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi ise ürünlerin dolaşımını ve elde tutulmasını hedef almaktadır. İlgili hüküm uyarınca; bu ürünleri __ülkeye sokan, çoğaltan, satışa arz eden, satan, nakleden, depolayan, ihraç eden, bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunan__ kişi, 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Bu bentte sayılan fiiller seçimlik hareketli nitelik taşımaktadır:
- Bulundurma ve Depolama: Failin, suça konu görsel veya işitsel verileri bilgisayar, harici bellek, cep telefonu veya bulut depolama alanı üzerinde kendi fiili veya hukuki egemenlik alanında tutmasıdır. Kanun koyucu bu suçu bir __soyut tehlike suçu__ olarak ihdas ettiğinden, failin bu içerikleri yalnızca “kendi kişisel tatmini veya kullanımı” amacıyla saklaması, suçun oluşumunu engellemez.
- Çoğaltma: Dijital bir dosyanın kopyalanması, başka disklere aktarılması veya fiziksel ortama basılması fiilini ifade eder.
- Başkalarının Kullanımına Sunma ve Nakletme: Materyallerin belirli bir şahsa gönderilmesi, kapalı devre gruplarda iletilmesi veya erişime açılması eylemidir.
Söz konusu fıkra kapsamındaki suçlar kasten işlenebilen suçlardan olup failin, elinde bulundurduğu veya depoladığı materyalin çocukların kullanıldığı müstehcen bir ürün olduğunu bilmesi ve bu verileri egemenlik sahasında tutmayı istemesi zorunludur.
ADLİ BİLİŞİM AÇISINDAN İZLEME VE ÖNBELLEK AYRIMI
Uygulamada en sık tartışılan hukuki ve teknik mesele, failin internet sitelerinden suça konu görüntüleri indirmeksizin yalnızca çevrim içi olarak izlemesi (streaming) durumudur.
Ceza hukukunun evrensel güvencesi olan ve 5237 sayılı TCK m. 2 hükmünde düzenlenen __suçta ve cezada kanunilik ilkesi__ uyarınca; kanunun açıkça suç saymadığı bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve ceza kanunlarının uygulamasında kıyas yapılamaz. TCK m. 226 metni incelendiğinde, müstehcen içerikleri “izlemek”, “seyretmek” veya “dinlemek” fiillerinin müstakil bir seçimlik hareket olarak düzenlenmediği açıkça görülmektedir. Kanun koyucu, izleme fiilini değil; üretme, depolama, bulundurma, yayma ve başkalarının kullanımına sunma hareketlerini cezalandırmıştır. Bu doğrultuda, salt çevrim içi izleme eylemi kanuni tipikliğe uygun bir hareket içermediğinden tek başına suç teşkil etmez.
Ne var ki adli bilişim boyutu meselenin sınırlarını karmaşıklaştırmaktadır. İnternet tarayıcıları (web browser), bir video veya görsel çevrim içi ortamda oynatılırken veri akışını kesintisiz kılabilmek adına geçici internet dosyalarını (cache / temp) ve küçük resim önbelleklerini (thumbnails) cihazın yerel diskine otomatik olarak kaydeder. Cihaz üzerinde yapılan adli bilişim imaj incelemesinde bu geçici kayıtlar teknik olarak tespit edildiğinde, failin suçu işlediği yönünde peşin bir kanaat oluşabilmektedir.
Hukuken çözülmesi gereken temel mesele, bu geçici verilerin TCK m. 226/3 anlamında “bulundurma” veya “depolama” kastını gösterip göstermediğidir:
- Kast Yokluğu (Otomatik Sistem Kayıtları): Kullanıcının doğrudan iradesi, bilgisi ve seçimi olmaksızın, salt işletim sisteminin veya internet tarayıcısının arka plan mimarisi gereği oluşturulan geçici önbellek dosyaları, failin fiili egemenlik kurma iradesini yansıtmaz. Kasıtlı bir depolama eyleminden söz edilemeyeceğinden, sistem dosyalarında izi bulunan ancak failin bilinçli olarak kaydetmediği veriler bakımından manevi unsur gerçekleşmez.
- Kastın Varlığına Karine Teşkil Eden Olgular: Buna karşın; failin suça konu sitelere planlı ve süreklilik arz edecek biçimde erişim sağlaması, internet tarayıcısının yer imlerine (bookmarks) bu bağlantıları eklemesi, tarayıcı geçmişinde spesifik çocuk istismarı terimleriyle sistematik aramalar yapması, içerikleri özel bir klasöre taşıması, ekran görüntüsü alması veya doğrudan indirme yöneticileri (download manager) kullanarak diske yazması durumunda, failin bilme ve isteme unsurlarını içeren doğrudan kastı ispatlanmış kabul edilir ve eylem TCK m. 226/3 uyarınca depolama/bulundurma olarak vasıflandırılır.
İNTERNET ORTAMINDA PAYLAŞMA VE YARGITAY UYGULAMASI
Suça konu materyallerin üçüncü kişilerle paylaşılması halinde, paylaşımın yöntemi ve hedef kitlesi ceza sorumluluğunun derecesini kökten değiştirmektedir. Kanun koyucu, 5237 sayılı TCK m. 226/5 hükmü ile çocukların kullanıldığı müstehcen ürünlerin basın ve yayın yoluyla yayılmasını çok daha ağır bir yaptırıma bağlamıştır. İlgili madde uyarınca; bu ürünlerin içeriğini basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden ya da çocukların görmesini sağlayan kişi hakkında 6 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.
Burada yapılması gereken temel ayrım şudur:
- Bireysel / Kapalı Devre Paylaşım (TCK m. 226/3): Materyalin, aleniyet oluşturmayacak şekilde, belirli bir muhataba doğrudan mesaj (DM), e-posta veya kapalı bir ikili sohbet üzerinden aktarılması halinde “başkalarının kullanımına sunma” veya “nakletme” fiili oluşur.
- İnternet, Sosyal Medya ve Aleni Paylaşım (TCK m. 226/5): Materyalin Facebook, X (Twitter), Instagram gibi sosyal ağ platformlarında paylaşılması, kamuya açık forumlara yüklenmesi, web sitelerinde neşredilmesi veya eşler arası (P2P / torrent) ağlar üzerinden belirsiz sayıda kişinin erişimine sunulması durumunda, basın ve yayın yolu ile yayınlama unsuru gerçekleşir.
Nitekim Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/39884, K. 2022/10521, T. 19.04.2022 sayılı ilamında, suça sürüklenen çocuğun Facebook hesabı üzerinden suça konu çocuk müstehcenliği içeren görüntüleri paylaşması eyleminin TCK m. 226/3 kapsamında değil, internet ortamının kitle iletişim ve yayın vasıtası niteliği gözetilerek doğrudan TCK m. 226/5 kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Bu içtihat, sosyal medya ve internet üzerinden gerçekleştirilen yayma hareketlerinin alt sınırının 2 yıl değil, doğrudan 6 yıl hapis cezası üzerinden kurulacağını kesin bir biçimde ortaya koymaktadır.
İNFAZ REJİMİ VE DENETİMLİ SERBESTLİK BOYUTU
Müstehcenlik suçlarından mahkûmiyet halinde uygulanacak ceza infaz rejimi, uygulamada en çok yanılgıya düşülen alanlardan biridir. Zira failin eylemi çocuğun cinsel sömürüsünü içermesine rağmen, suçun kanundaki sistematik yeri infaz hesabını doğrudan belirlemektedir.
Suçun Sistematik Konumu ve Genel İnfaz Rejimi
Müstehcenlik suçu, Türk Ceza Kanunu’nun “Topluma Karşı Suçlar” kısmının “Genel Ahlaka Karşı Suçlar” başlıklı yedinci bölümünde (TCK m. 226) yer almaktadır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun sistematiğinde cinsel dokunulmazlığa karşı suçlara (TCK m. 102, 103, 104, 105) tanınan ağırlaştırılmış infaz rejimleri (örneğin koşullu salıverilmede 2/3 veya 3/4 oranları ile denetimli serbestlik kısıtlamaları), kanunilik ilkesi gereği TCK m. 226 bakımından uygulanamaz. Dolayısıyla çocuk müstehcenliği suçları genel infaz rejimine tabidir.
Koşullu Salıverilme Oranları
5275 sayılı Kanun m. 107/2 uyarınca, süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı kural olarak 1/2‘dir. TCK m. 226 fıkraları anılan maddede istisna olarak sayılan katalog suçlar arasında yer almadığından:
- Bireysel olarak işlenen suçlarda hükümlü, cezasının 1/2‘sini infaz kurumunda iyi hâlli geçirdiği takdirde koşullu salıverilmeye hak kazanır.
- Suçun bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, 5275 sayılı Kanun m. 107/4 uyarınca oran 2/3 olarak tatbik edilir.
- Fail hakkında mükerrirlere özgü infaz rejimi (TCK m. 58) uygulanıyorsa, 5275 sayılı Kanun m. 108 uyarınca koşullu salıverilme oranı birinci kez tekerrürde 2/3, ikinci kez tekerrürde ise 3/4 olarak hesaplanır.
Denetimli Serbestlik ve Geçici Maddeler
Hükümlünün koşullu salıverilmesine belirli bir süre kala açık ceza infaz kurumundan tahliye edilerek toplum içine dönmesini sağlayan denetimli serbestlik tedbiri suç tarihine göre şu kurallara bağlanmıştır:
- Genel Kural (01.08.2023 Sonrası İşlenen Suçlar): 5275 sayılı Kanun m. 105/A uyarınca genel denetimli serbestlik süresi 1 yıldır.
- Geçici Madde 10 Rejimi (31.07.2023 ve Öncesi Suçlar): 5275 sayılı Kanun’a eklenen Geçici Madde 10 uyarınca; 31.07.2023 tarihi itibarıyla bu suçu işlemiş olan failler bakımından açık kuruma erken ayrılma ve koşullu salıverilme tarihine 3 yıl kala denetimli serbestlikten yararlanma hakkı bulunmaktadır. Müstehcenlik suçu TCK’nın cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar faslında yer almadığından, anılan geçici maddenin getirdiği lehe düzenlemeden yararlanmaktadır.
- Geçici Madde 6 Rejimi (30.03.2020 Öncesi Suçlar): Suç tarihi 30.03.2020 ve öncesi ise ve mükerrirlik söz konusu değilse denetimli serbestlik süresi 3 yıl olarak uygulanmaktadır.
Yargılama Tedbirleri ve Bireyselleştirme Kurumları Açısından Farklar
- TCK m. 226/3 Açısından: İndirme ve depolama fiillerinde kanuni alt sınır 2 yıl hapistir. Mahkemenin takdiri indirim (TCK m. 62) uygulaması durumunda net ceza 1 yıl 8 aya inebilmektedir. Sanığın adli sicili ve kişilik özellikleri elverdiği takdirde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231) veya hapis cezasının ertelenmesi (5237 sayılı TCK m. 51) uygulanabilmekte; fail ceza infaz kurumuna girmeyebilmektedir.
- TCK m. 226/5 Açısından: İnternet ve sosyal medyada paylaşma fiillerinde kanuni alt sınır 6 yıl hapis olduğundan, takdiri indirim uygulansa dahi ceza miktarı 5 yılın altına düşmemektedir. Bu sebeple HAGB veya erteleme sınırlarının (2 yıl) üzerinde kalınmakta, mahkûmiyet doğrudan kapalı ceza infaz kurumunda fiili infazı zorunlu kılmaktadır.
SONUÇ
Çocukların kullanıldığı müstehcen içeriklerin ceza hukuku, adli bilişim ve infaz hukuku eksenindeki değerlendirmesi çok boyutlu bir dengeyi gerektirmektedir:
- Seçimlik Hareketler ve Kişisel Kullanım: 5237 sayılı TCK m. 226/3 fıkrasında yer alan depolama ve bulundurma fiilleri tehlike suçu mahiyetindedir. Kişisel kullanım saiki suçun tipikliğini ortadan kaldırmaz; verilerin failin iradi hakimiyet alanında tutulması suçun sübutu için yeterlidir.
- Suçta ve Cezada Kanunilik: Kanunda “izleme” veya “seyretme” fiili seçimlik hareket olarak gösterilmediğinden, salt çevrim içi izleme (streaming) eylemleri kıyas yoluyla cezalandırılamaz. Otomatik internet önbellek (cache) kayıtları, kastı ispata elverişli dışsal olgular (arama geçmişi, yer imleri, süreklilik, indirme) ile desteklenmedikçe tek başına bulundurma suçunun manevi unsurunu oluşturmaz.
- Paylaşımın Niteliği: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/39884, K. 2022/10521 sayılı kararında vurgulandığı üzere, içeriklerin internet ve sosyal medya platformları üzerinden üçüncü kişilere aktarılması TCK m. 226/3 sınırlarını aşarak doğrudan TCK m. 226/5 kapsamında basın ve yayın yoluyla yayınlama suçunu oluşturmakta ve 6 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasını gerektirmektedir.
- İnfaz Rejimi: Suç “Genel Ahlaka Karşı Suçlar” başlığı altında tanzim edildiğinden, cinsel saldırı veya istismar suçlarına özgü infaz ağırlaştırmalarına tabi olmayıp 5275 sayılı Kanun m. 107/2 uyarınca kural olarak 1/2 koşullu salıverilme oranına ve suç tarihine göre 1 ila 3 yıllık denetimli serbestlik rejimine tabidir.
KAYNAKÇA
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (Resmî Gazete: 12.10.2004 – 25611).
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (Resmî Gazete: 17.12.2004 – 25673).
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (Resmî Gazete: 29.12.2004 – 25685).
- Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/39884, K. 2022/10521, T. 19.04.2022.
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/1096, K. 2023/5504, T. 11.12.2023.
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2024/3618, K. 2024/6934, T. 02.12.2024.
- Centel, Nur / Zafer, Hamide / Çakmut, Özlem: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Beta Basım Yayım, İstanbul.
- Artuk, Mehmet Emin / Gökcen, Ahmet / Yenidünya, Ahmet Can: Ceza Hukuku Özel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara